AHLÂK HAKİKAT ve KİMLİK
-İslam Kelâmında Ahlâk Problemi-
Prof. Dr. Mehmet EVKURAN
Araştırma Yayınları- Ankara 2013 ISBN: 978-605-4495-07-8, 336 sayfa.
Kitapta İslam toplumlarına hâkim olan ahlâk sistem/ler/inin
çalışıp-çalışmadığı sorgulanmakta ve ahlâk modellerinin bireye ve
topluma gereği gibi rehberlik yapamayışının nedenleri tartışılmaktadır.
Bir toplumun ahlâkî gelişimi, hayatını ilgilendiren olay ve olguları
açık ve dürüst etik değerlendirmeden geçirmesine bağlıdır. Bu,
entelektüel gelişmenin de zemininidir. Değerlendirme, “değer atfetme”dir;
değerlerin, tarihsel/toplumsal/gündelik hayat üzerinde uygulanmasıdır. …
Zamandan, mekândan, bedenden ve bedelden uzak biçimde doğru-yanlış,
iyi-kötü, güzel-çirkin tanımlamaları yapmak kolay ve hatta keyif
vericidir. Ancak kimliğimizin, inancımızın ve değerlerimizin parçası
olan olayları, kişileri ve durumları değerlendirirken zorlanırız. Oysa
ahlâkî bilinç bu yüzleşmeden doğar, gelişir. … Kötü ahlâk sistemi söz
konusu edildiğinde, yüksek ahlâk ideallerinin ve iyi’nin kaybedilmiş
olması anlaşılmamalıdır. Aksine bunlar hala canlıdır ve bilinmektedir.
Ne var ki bunlarla gerçek hayat arasında bir bağlantı kalmamıştır.
Topluma ve bireylere yön verememekte, hayata ve davranışlara anlam
kazandıramamaktadır. Bireyler kimliklerini oluşturan bu ahlâk sistemine
saygı duyarlar ve onu korumaya çalışırlar. Ancak realite ile bağlantısı
kopan bu yapı, giderek bir dogmaya dönüşecek ve gündelik hayatı doğrudan
etkileyen diğer güncel sistemlerle çatışacaktır.
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ.................................................................7
GİRİŞ.................................................................11
I. BÖLÜM TEORİ: HAKİKAT, BİLGİ ve AHLÂK
I.A. HAKİKAT VE YÖNTEM................................................45
1. Hak ve Hakikat Kavramları..........................................45
2. Hakikat ve İman ...................................................48
3. Dindarlık Olarak Putperestlik: Pagan Teolojisi ve Hakikat..........53
4. Hakikat ve Ahlâk...................................................59
I.B. HAKİKAT ve VARLIKBİLİM...........................................62
1. Allah Tasavvuru....................................................62
2. Nübüvvet Kavramı...................................................65
3. Peygamberlik ve Kurtuluş Teolojisi.................................67
I.C. SUFİ TEOLOJİ ve HAKİKAT..........................................77
1. Sufî Düşüncede Hakikatin Temellendirilmesi.........................77
2. Hakikatin Dili: İşâret-İbâre Problemi..............................83
3. Zâhir-Bâtın Düalizmi...............................................91
4. Sufi Teolojinin Eleştirel Değerlendirilmesi........................97
I.D. HAKİKATİ KURAN
UNSURLAR..........................................105
1. Hikâye ve Anlatının Gücü...........................................105
2. Hakikat, Anlatı ve Kendini Aldatma.................................107
3. Çifte Tuzak: Dogmatizm-Nihilizm....................................110
4. Dünyanın ve Ahiretin Kurulması.....................................114
5. Tabiatın Kavranması................................................116
6. Tefvîz Teorisi.....................................................119
II. EVRENSELLİK
PROBLEMİ..............................................123
1. Evrensellik Algısının Kuruluşu.....................................123
2. İslam’da Evrenselin Cogito’su: Allah, Göklerin ve Yerin Nûrudur....127
3. Evrenselliğin ve Yerelliğin Özne ile İlişkisi......................132
III. TOPLUMSAL ve SİYASAL DİSİPLİNİN
KURULMASI........................135
1. Egemenliğin Ontolojik Temeli: Tanrı Tasavvuru......................136
2. Hz. Muhammed’in Otoritesi..........................................140
3. Egemenlik Anlayışının Dönüşümü.....................................145
4. Hurûc’a Karşı İrcâ ya da Suskunluğun Yüceltilmesi..................147
5. Teoloji, Dinî Hakikati Garanti Eder
mi?............................150
6. Siyasette Mutlaklaşma ve Egemenliğin Yozlaşması....................152
IV. YOL KAVRAMI ve AHLÂKÎ
SORUMLULUK..................................157
1. Din: Gidilecek Güvenli Yol.........................................157
2. Yol Gösterme-Şaşırtma (Hidâyet-Dalâlet) Problemi...................161
3. Yol ve Rehber......................................................164
4. İnsan: Özne mi Nesne
mi?...........................................168
5. Yolda Yürümek ve Kimliğin Oluşumu..................................177
II. BÖLÜM UYGULAMA: HAKİKAT, KİMLİK ve AHLÂK
I. KUR’AN’DA ZİHİNSEL VE AHLÂKÎ
EĞİTİM................................187
II. BİR AHLÂK SORUNU OLARAK TANRI-İNSAN
İLİŞKİSİ......................197
III. İSLAM DÜŞÜNCESİNDE NEDENSELLİK
PROBLEMİ..........................215
1. Doğa Felsefesi ve Nedensellik......................................215
2. Tarih Anlayışı ve Nedensellik......................................227
IV. AHLÂK-AHLÂKÇILIK
GERİLİMİ.........................................237
1. Kavramlar ve Sorun.................................................238
2. Ahlâk-Ahlâkçılık Karşıtlığı........................................239
3. Ahlâkî Değerlerin Kaynağı..........................................240
4. Kötü Ahlâk Olarak Ahlâkçılık.......................................242
5. İslam Dünyasında Etik Krizin Kökenleri.............................244
6. Siyasal Sorunlar...................................................246
7. Dinî Akılcılığın Zayıflaması.......................................249
8. Etiğin Günümüz Problemleri.........................................252
V. TARİH KİMLİK ve HAKİKAT EKSENİNDE KERBELÂ
SORUNU...................259
1. Sorun ve Temeller..................................................260
2. Kerbelâ’yı Konuşmanın Önemi ve Zorlukları..........................262
3. Tarih, Bellek ve Düşünce İlişkileri................................264
4. Kerbelâ’yı Olgusal ve Söylemsel Açıdan Anlamlandırmak..............268
5. Kerbelâ’yı Anlamanın Şartları......................................269
6. Ahlakî Duyarsızlık ve Kökenleri....................................273
7. Efendi-Köle Diyalektiği ve Kerbelâ.................................274
VI. KİMLİK ve HAKİKAT ARASINDA KELAM
DÜŞÜNCESİ........................285
I. KİMLİK-HAKİKAT-DÜŞÜNCE
İLİŞKİSİ....................................286
1. Kimlik Kültür ve Benlik............................................288
2. Gerçeklik Karşısında Bilinç ve Düşünce.............................292
3. Anlam Arayışı......................................................294
4. Düşünce-Bilgi, Düşünmek-Bilmek
....................................296
II. KİMLİK POLİTİKALARI ve HAKİKAT KARŞISINDA
KELÂM...................298
1. Kimlik ve Söylem...................................................298
2. Ben-Biz Bilinci ve Kültür..........................................202
3. Ahlâkî Arayış ve Kimlik............................................305
4. Kimlik Politikaları ve Kelâm Söylemleri............................306
5. Dünya Kurma-Dünya Koruma Problemi..................................310
6. Tehâfut Geleneği Ekseninde Kelam’ın Konumu.........................317
KAYNAKLAR.............................................................327
DİZİN.................................................................335
İSTEME ADRESİ
Araştırma Yayınları- İstanbul Cad. İstanbul Çarşısı 48/81 İskitler/Ankara
Tel/faks: (0312) 341 06 90
